VN waarschuwt voor wereldwijd watertekort

Volgens de Verenigde Naties leeft een groeiend deel van de planeet nu in een structurele situatie van waterbankroet: een punt waar voorbij rivieren, grondwaterstanden, meren en gletsjers niet meer in staat zijn om terug te keren naar hun historische niveaus. Dit concept staat centraal in een nieuw rapport van UNU-INWEH, de waterdenktank van de VN, dat een doorbraak betekent in de manier waarop waterschaarste wereldwijd wordt gezien.

Het document, dat is gepubliceerd in de aanloop naar de VN-waterconferentie in 2026, stelt dat veel regio's nu duurzaam "boven hun hydrologische mogelijkheden" leven. Dit is een post-crisis mislukking: gebruik en vervuiling hebben te lang de regeneratieve capaciteit van natuurlijke systemen overschreden.

Het rapport gebruikt bewust economische taal. Veel landen, zo leggen de auteurs uit, hebben eerst de volledige jaarlijkse "inkomsten" uit hernieuwbaar water verbruikt en zijn daarna begonnen met hun "besparingen": diepe watervoerende lagen, gletsjers, wetlands. Het resultaat is een rode rekening die niet meer op nul gezet kan worden.

De gevolgen zijn al zichtbaar. Ongeveer 70% van 's werelds grote watervoerende lagen vertonen een langdurige daling; meer dan de helft van 's werelds grote meren heeft sinds de jaren 1990 aan volume ingeboet; tientallen grote rivieren bereiken een deel van het jaar de zee niet meer.

"Veel regio's leven boven hun hydrologische mogelijkheden en veel kritieke watersystemen zijn al aan het falen", zegt Kaveh Madani, directeur van UNU-INWEH en hoofdauteur van het rapport.

Een van de duidelijkste aspecten van het document is het onderscheid tussen klimaatvariabiliteit en door de mens veroorzaakte droogte. Waterschaarste is in toenemende mate niet te wijten aan het uitblijven van regen, maar aan decennialange onttrekking en degradatie. Zelfs een schijnbaar nat gebied kan waterarm worden als het evenwicht tussen instroom en uitstroom wordt verstoord.

De landbouw speelt een centrale rol en slorpt ongeveer 70% van al het zoetwater op. Op dit moment staat meer dan 170 miljoen hectare geïrrigeerd land onder grote waterstress, terwijl verzilting al grote delen van het akkerland heeft aangetast. "Miljoenen boeren proberen meer voedsel te produceren met slinkende waterbronnen", waarschuwt Madani.

Waterschaarste treft niet alleen droge landen. Watersystemen zijn onderling verbonden door handel, migratie en voedselmarkten. Meer dan de helft van het voedsel in de wereld wordt geproduceerd in regio's waar de watervoorraden afnemen of instabiel zijn. Als het water in een stroomgebied opraakt, zijn de gevolgen voelbaar in termen van prijzen, voedselzekerheid en sociale spanningen.

Volgens het rapport leeft bijna driekwart van de mensheid in landen die geclassificeerd zijn als wateronzeker of ernstig wateronzeker. Meer dan 4 miljard mensen hebben minstens één maand per jaar te maken met ernstige waterschaarste en 2,2 miljard mensen hebben geen toegang tot veilig drinkwater.

De politieke boodschap is duidelijk: blijven jagen op noodsituaties is niet langer genoeg. De VN roept op tot een paradigmaverschuiving in het beheer van waterschaarste, wat betekent dat er geloofwaardige grenzen moeten worden gesteld, dat het natuurlijke kapitaal dat water produceert en opslaat moet worden beschermd en dat rechtvaardige overgangen voor de zwaarst getroffen gemeenschappen moeten worden ondersteund.

Het rapport benadrukt dat water niet alleen een risico is. Het kan ook een concreet platform worden voor samenwerking in een gefragmenteerde wereld, een investering die kruisvoordelen kan genereren voor het klimaat, de biodiversiteit, de bodem, de gezondheid en de voedselzekerheid.

"Waterschaarste wordt een factor in onstabiliteit, ontheemding en conflicten", waarschuwt Tshilidzi Marwala, rector van de Universiteit van de Verenigde Naties. Dit erkennen betekent niet opgeven, maar eerder de grenzen erkennen om onomkeerbare verliezen te voorkomen. De VN waarschuwt dat het uitstellen van beslissingen het tekort alleen maar zal vergroten.

(JS/@GreenMe.it/Bron: Universiteit van de Verenigde Naties/Vertaling en bewerking: The Global Nature/Illustratie: Unsplash)