Wetenschappers ontdekken dat gecastreerde dieren tot 20% langer leven

Er is een wijdverbreid geloof dat voortplanting altijd en in alle gevallen een teken van vitaliteit is. Maar als je kijkt naar wat er in de natuur gebeurt, wordt het plaatje complexer.

Volgens een nieuwe wetenschappelijke studie, gepubliceerd in Nature, wordt het afzien van voortplanting bij veel soorten geassocieerd met een langere levensduur. Dit is een terugkerende bevinding die in zeer verschillende contexten voorkomt en betrekking heeft op zoogdieren, vissen, reptielen en zelfs mensen.

Door vruchtbare dieren te vergelijken met gesteriliseerde of hormoongestuurde dieren, hebben onderzoekers ontdekt dat exemplaren die zich niet voortplanten over het algemeen langer leven, in sommige gevallen wel 20% langer.

Als de voortplanting stopt, lijkt het lichaam langzamer te verouderen

Vanuit biologisch oogpunt vertegenwoordigt voortplanting een "aanzienlijke investering". Het gaat om de productie van hormonen, zwangerschappen, borstvoeding, concurrentie met andere individuen en de verdediging van hulpbronnen. Er wordt een kolossale hoeveelheid energie verbruikt en onttrokken aan andere fundamentele processen zoals celherstel en het handhaven van het interne evenwicht.

Door gegevens van meer dan honderd soorten in dierentuinen en aquaria en tientallen eerdere onderzoeken te analyseren, hebben de onderzoekers vastgesteld dat de dieren zeer veel energie gebruiken om zichzelf en hun hulpbronnen te verdedigen. In studies stelden de onderzoekers vast dat gecastreerde of gesteriliseerde dieren een langere levensverwachting hadden dan dieren die zich bleven voortplanten. Dit effect is nog duidelijker in moeilijke omgevingen, waar het organisme drastische keuzes moet maken over het gebruik van zijn hulpbronnen.

Mannen en vrouwen: twee verschillende wegen naar een langer leven

De voordelen zijn echter niet voor iedereen gelijk. Voor mannen is de belangrijkste factor vooral hormonaal van aard. Het onderzoek toont duidelijk aan dat het blokkeren van de vruchtbaarheid alleen niet genoeg is: vasectomie bijvoorbeeld verandert de levensduur niet significant. Castratie, waarbij de productie van geslachtshormonen stopt, is een andere zaak.

Bij mannelijke dieren die geen testosteron meer krijgen, nemen agressief gedrag en het risico om te sterven in confrontaties of gevechten ook af. Minder competitie, minder onnodige blootstelling aan gevaar. Minder competitie, minder blootstelling aan onnodig gevaar. Als de ingreep plaatsvindt voor de geslachtsrijpheid, is het effect op de levensduur zelfs nog duidelijker.

Bij vrouwtjes daarentegen komt het voordeel vooral voort uit het vermijden van de kosten die gepaard gaan met zwangerschap en borstvoeding. Deze processen belasten het immuunsysteem en verhogen de kwetsbaarheid voor infecties. Door te stoppen met voortplanting wordt het risico op sterfte door infectieziekten verminderd en lijkt de veroudering geleidelijker te verlopen.

Wat heeft dit alles met mensen te maken?

De auteurs van het onderzoek wijzen erop dat deze mechanismen niet ver afstaan van de menselijke ervaring. We delen dezelfde fysiologische fundamenten als de andere onderzochte diersoorten. Vrouwen leven bijvoorbeeld gemiddeld langer dan mannen en de menopauze markeert het natuurlijke einde van de reproductieve fase.

Volgens de onderzoekers zou het stoppen met reproduceren een evolutionair voordeel kunnen hebben betekend, waardoor we beter konden overleven in de laatste levensfasen. Sommige historische gegevens over gecastreerde mannen (eunuchen) wijzen ook in die richting en laten zien dat zij langer leefden dan hun leeftijdsgenoten.

Dit betekent natuurlijk niet dat het opgeven van voortplanting de 'oplossing' is om langer te leven. Maar deze studie herinnert ons wel aan iets fundamenteels: in de natuur heeft elke keuze een prijs. Voortplanting garandeert de toekomst van de soort, maar valt niet altijd samen met het grootste voordeel voor het individu. En deze dualiteit tussen overleven en continuïteit lijkt voor al het leven op aarde te gelden.

Bron: Nature

(EJ/©GreenMe.it/Vertaling en aanpassing: The Global Nature/Illustratie: Milli via Unsplash)