Deze gletsjer groeit terwijl de planeet opwarmt: wetenschappers willen het geheim ontrafelen

Te midden deze wereldwijde klimaatcrisis, terwijl de beelden van afbrokkelende gletsjers inmiddels dagelijks aan onze ogen voorbijtrekken, bestaat er een plek die alle verwachtingen tart. In het hart van Centraal-Azië, tussen de torenhoge pieken van het Pamirgebergte, is er immers een enorme gletsjer die niet alleen standhoudt, maar zelfs blijft groeien.

Hij heet de Vanch-Yakhgletsjer en behoort tot de langste gletsjers buiten de poolgebieden. Al decennialang vertoont hij een opmerkelijke stabiliteit, volledig tegen de trend in van het gros van de gletsjermassa’s op aarde, die momenteel in rap tempo slinken.

Waarom een groeiende gletsjer ons iets nieuws kan vertellen

De regio waarin hij ligt, in Tadzjikistan, herbergt nog een ander klimaatraadseltje: de ijskap van Kon-Chukurbashi. Hier, op extreme hoogtes, lijkt het ijs zich immers aan eigen regels te houden. Om te begrijpen wat er precies gebeurt, heeft een internationale wetenschappelijke expeditie besloten de ijskap te doorboren en ijskernen tot honderd meter diep te winnen.

In deze ijscilinders, ongeveer zo groot als een blikje, ligt een natuurlijke kroniek besloten die zo’n 30.000 jaar klimaatgeschiedenis omvat. Elke laag bewaart piepkleine chemische sporen, stof en sedimenten die vertellen hoe de aarde eruitzag toen dat water in ijs veranderde.

Volgens Yoshinori Iizuka, hoogleraar aan het Institute of Low Temperature Science van de Universiteit van Hokkaido, kan inzicht in de oorzaak van deze groei zeer waardevol blijken. Het ambitieuze idee is dat het mechanisme dat deze gletsjers beschermt, mogelijk ook bruikbare aanknopingspunten biedt voor andere gletsjers, die vandaag de dag steeds kwetsbaarder worden.

Oeroude ijskernen, onverwachte stofdeeltjes en een onopgelost raadsel

Bij de analyse van de monsters stuitten de wetenschappers op iets onverwachts. Dieper dan zeventig meter blijkt het ijs ongewoon rijk aan stof, in hoeveelheden die bij vergelijkbare expedities nog niet waren waargenomen. In de laatste meters krijgt het ijs zelfs een gelige kleur, een detail dat nieuwe vragen oproept en dat in Japanse laboratoria verder onderzocht zal worden.

De analyses zijn nog in volle gang, maar duidelijk is dat de gletsjers in de Pamir zich anders gedragen dan die in veel andere bergketens. Die veerkracht zou kunnen samenhangen met lokale klimaatfactoren, atmosferische circulatie of processen die we nog maar slecht begrijpen.

Achter dit onderzoek schuilt niet alleen wetenschappelijke nieuwsgierigheid, maar ook een race tegen de klok. Eind september 2025 leidde de Ice Memory Foundation een internationale expeditie naar de Pamirgletsjers, waarbij 13 wetenschappers op 5.800 meter hoogte werkten, op de ijskap van Kon-Chukurbashi.

Daar werden voor het eerst diepe ijskernen van meer dan 100 meter lengte geboord: een echt natuurlijk archief dat eeuwen, misschien wel millennia, aan klimaat, stof en atmosfeer van een van de kwetsbaarste en minst bestudeerde regio’s ter wereld bewaart. Eén van deze monsters wordt direct onderzocht, het andere wordt opgeslagen in Antarctica, in het ‘ijssanctuarium’ van de stichting, als geheugen dat veiliggesteld moet worden vóór de opwarming van de aarde het onmogelijk maakt om het nog te recupereren. Want zelfs waar het ijs vandaag nog stand lijkt te houden, zijn de signalen van verandering al in elke laag terug te lezen.

Een extreme expeditie tussen ijs, helikopters en wereldwijde wetenschap

De missie, ter plekke gevolgd door AFP, bracht onderzoekers samen uit Zwitserland, Rusland, Japan en Tadzjikistan. De ijskernen werden op de schouder vervoerd, in gekoelde segmenten, over bijzonder lastig terrein tot aan terreinwagens en koeltrucks. Het project werd ondersteund door een Zwitsers klimaatinstituut en de Ice Memory Foundation, die zich inzet om ijskernen in Antarctica te bewaren en zo te behoeden voor onomkeerbare dooi. Een onderneming met het karakter van een race tegen de tijd, om natuurlijke archieven veilig te stellen die anders onherroepelijk zouden verdwijnen.

Een eenvoudige of directe oplossing bestaat misschien niet. Maar als er, tussen die oeroude luchtbelletjes en mysterieuze stofdeeltjes, een aanwijzing schuilt die kan verklaren waarom deze gletsjer groeit, dan zou de Vanch-Yakh ons kunnen helpen om te begrijpen hoe we de gletsjers van de planeet beter kunnen beschermen. In een tijdperk van slecht milieunieuws is dit verhaal geen sprookje met een happy end, maar wel een zeldzaam signaal van complexiteit. En het herinnert ons eraan dat de natuur, zelfs onder druk, nog altijd kan verrassen.

(JO/©Pamir-project.ch via GreenMe.it/vertaling en adaptatie: The Global Nature/Illustratie: USGS via Unsplash)