Hoe de Groenlandse haai mensen kan helpen glaucoom te bestrijden

Jarenlang hebben we ons de Groenlandse haai voorgesteld als een trage, bijna blinde reus die door de donkere wateren van het noordpoolgebied sjokt. De Groenlandse haai, een van de langst levende gewervelde dieren op aarde, leek het perfecte symbool van een leven dat ondanks alles doorgaat, zelfs zonder de wereld om zich heen echt te zien.

Welnu, opnieuw dwingt de wetenschap ons om onze zekerheden te heroverwegen. In de diepten waar de Groenlandse haai leeft, is er weinig of geen licht. Om het nog ingewikkelder te maken, hecht een parasiet zich aan zijn ogen, waardoor ze ondoorzichtig en schijnbaar nutteloos worden. Daarom werd decennialang aangenomen dat zicht een overbodig zintuig was, van weinig nut in zo'n extreme omgeving.

Dorota Skowronska-Krawczyk, professor in de fysiologie en biofysica aan de Universiteit van Californië in Irvine, haalde deze theorie volledig onderuit. Na verschillende onderwaterbeelden te hebben bekeken, bleek één detail niet te kloppen: de haai bewoog zijn ogen terwijl hij het licht volgde. Dit was geen willekeurige reflex, maar echt visueel gedrag. Dit was het uitgangspunt voor het onderzoek waarover nu in de wetenschappelijke gemeenschap wordt gediscussieerd.

Honderden jaren oude ogen en geen teken van degeneratie

Het onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications en uitgevoerd in samenwerking met de Universiteit van Basel, richtte zich op de ogen van haaien die tussen 2020 en 2024 werden gevangen voor de kust van Groenland. Sommige van deze dieren werden geschat op meer dan 200 jaar oud, terwijl andere bijna 400 jaar oud hadden kunnen worden.

Zelfs toen het oogweefsel onder een microscoop werd onderzocht, vonden de onderzoekers geen spoor van netvliesdegeneratie. De cellen waren intact, actief en functioneel. Een verrassend resultaat, vooral in vergelijking met mensen, bij wie het gezichtsvermogen al na een paar decennia verslechtert.

De sleutel lijkt een bijzonder effectief DNA-herstelmechanisme te zijn. In de praktijk slaagt de Groenlandse haai erin om cellulaire schade te 'repareren' voordat deze zich opstapelt, waardoor hij eeuwenlang gezonde ogen kan houden. Zelfs rhodopsine, het lichtgevoelige eiwit dat ons in staat stelt om bij weinig licht te zien, is volledig functioneel en is gespecialiseerd in het opvangen van blauw licht, het enige licht dat diep in de oceaan kan doordringen.

Van haai tot mens

Emily Tom, een promovendus in het team van Skowronska-Krawczyk, stuitte op een oogbol ter grootte van een honkbal van een twee eeuwen oude haai. Ondanks de leeftijd was het weefsel verrassend "jong".

En dit is waar het verhaal van de Groenlandse haai ophoudt een zoölogische curiositeit te zijn en iets wordt dat ons nauw aan het hart ligt. Als we begrijpen hoe dit dier erin slaagt zijn gezichtsvermogen zo lang te behouden, kunnen we nieuwe wegen inslaan om leeftijdgerelateerde oogziekten zoals maculadegeneratie en glaucoom te bestrijden. Het bestuderen van mensen die langzaam en goed verouderen is een van de meest effectieve manieren om te begrijpen wat er mis is met ons lichaam.

Jarenlang werd gedacht dat evolutie in extreme omgevingen zou leiden tot het elimineren van wat overbodig was. Dit onderzoek suggereert het tegenovergestelde: zelfs waar het licht zwak is, kan zicht een fundamenteel zintuig blijven.

De Groenlandse haai, een stille bewoner van de afgrond, herinnert ons eraan dat de natuur oplossingen vindt die wij ons vaak niet voorstellen. En dat we, om beter te begrijpen hoe we ouder kunnen worden, misschien meer belangstelling moeten hebben voor hen die langer leven dan wij.

Bron: Natuur

(RS/©GreenMe.it/Vertaling en bewerking: The Global Nature/Illustratie: Annie Spratt via Unsplash)