Ai, de 'briljante' chimpansee die kon tellen en tekenen (en ontsnapte uit een kooi) is overleden

Ai, de 'briljante' chimpansee, is op 49-jarige leeftijd in Japan overleden aan meervoudig orgaanfalen en leeftijdsgerelateerde aandoeningen. Ai, oorspronkelijk afkomstig uit West-Afrika en in 1977 overgeplaatst naar de Universiteit van Kyoto, speelde de hoofdrol in enkele van Japans eerste wetenschappelijke studies gewijd aan het brein van niet-menselijke primaten.

Al op jonge leeftijd vertoonde het dier ongewone vaardigheden: ze kende meer dan 100 Chinese karakters, het Engelse alfabet, de getallen nul tot negen en zelfs elf kleuren.

Ze verbond symbolen met echte voorwerpen.

Onderzoek van primatoloog Tetsuro Matsuzawa toonde aan hoe Ai in staat was om symbolen en echte voorwerpen met elkaar te verbinden. In één experiment kreeg ze het Chinese teken voor de kleur roze te zien naast een roze vierkant en een paars vierkant, en de chimpansee keek correct het corresponderende vierkant.

In een andere test, toen ze een appel te zien kreeg, reproduceerde ze de vorm door middel van een cirkel, een rechthoek en een punt, waardoor een soort 'virtuele appel' ontstond. Deze cognitieve vaardigheden maakten Ai tot een centrale figuur voor het begrijpen van geheugen, perceptie en symbolisch leren bij primaten.

De ontsnapping uit de kooi

Ai was niet alleen een briljante aap, maar ook nieuwsgierig en vastberaden. In 1989 slaagde ze erin om samen met een ander exemplaar uit de kooi te ontsnappen, waarbij ze een sleutel gebruikte om het slot te openen, een prestatie die haar praktische intelligentie en vindingrijkheid demonstreerde. In 2000 bracht ze Ayumu ter wereld, wiens talenten de interesse van wetenschappers in de overdracht van kennis tussen chimpansee-generaties verder bevestigden.

Tijdens haar leven nam Ai deel aan honderden experimenten met computergestuurde toetsenborden en hielp zo een fundamenteel experimenteel raamwerk op te zetten voor het begrijpen van het verstand van primaten. Haar resultaten zijn gepubliceerd in prestigieuze wetenschappelijke tijdschriften, maar ze dankt haar populariteit aan de media  die haar 'genie' noemden voor haar capaciteiten. In 2017, ter gelegenheid van de 40e verjaardag van het project, ontving Jane Goodall een sjaal geïnspireerd op een van haar ontwerpen.

Een leven ver weg van haar habitat

Haar leven herinnert ons echter ook aan de harde realiteit van het leven in gevangenschap. Hoewel Ai enorm heeft bijgedragen aan onze kennis over primaten, heeft ze nooit in haar natuurlijke habitat kunnen leven, in het Afrikaanse bos waar ze vandaan kwam. Ver weg van vrijheid en natuurlijke ritmes heeft ze bijna vijf decennia doorgebracht tussen experimenten en kooien, een hoge prijs voor menselijke kennis.

(JO/©GreenMe.It/vertaling en adaptatie: The Global Nature/Illustratie: Unsplash)