Zo word ook jij 100 jaar: de gewoontes (en levenslessen) die honderdplussers gemeen hebben

De mijlpaal van honderd jaar bereiken is niet langer een voorrecht van een paar geluksvogels. In de Verenigde Staten alleen al leven ongeveer 100.000 honderdplussers, en dat aantal zal de komende decennia nog stijgen. Het goede nieuws is dat onze levensduur in hoge mate afhangt van onze dagelijkse keuzes, en niet alleen van goede genen.

Genetica of levensstijl?

Wetenschappelijk onderzoek heeft één fundamenteel punt duidelijk gemaakt: genetische factoren bepalen slechts voor 30 tot 40% hoe lang we leven, terwijl de resterende 60 tot 70% wordt bepaald door ons gedrag en onze gewoontes. Dat betekent dat we een aanzienlijke speelruimte hebben om onze levensduur te beïnvloeden.

Voor 'supercentenarians', mensen die ouder dan 110 jaar worden, speelt genetica een grotere rol, maar voor de meesten van ons zijn dagelijkse gewoontes op het gebied van welzijn de doorslaggevende factor.

De vijf essentiële gewoontes

Praten over een lang leven betekent focussen op gezond ouder worden: het op peil houden van een goede fysieke, mentale en sociale gezondheid in de tijd. Lang leven op zich is niet genoeg, het doel is goed leven, vrij van chronische ziekten en beperkingen.

De Lancet Commission heeft 14 beïnvloedbare risicofactoren voor cognitieve achteruitgang vastgesteld, die tot 45% van de gevallen van dementie kunnen voorkomen of uitstellen. Daarvan springen er vijf uit als pijlers van gezond ouder worden:

• Regelmatige lichaamsbeweging: bewegen houdt lichaam en geest in vorm en verkleint het risico op tal van chronische aandoeningen.

• Een evenwichtig voedingspatroon: een gezond dieet beschermt het hart, de hersenen en het hele lichaam.

• Zorg voor je gehoor: onbehandeld gehoorverlies hangt samen met cognitieve achteruitgang en sociale isolatie.

• Sociale contacten: warme banden onderhouden en onder de mensen blijven beschermt zowel de mentale als de lichamelijke gezondheid.

• Beheersing van cardiovasculaire risico’s: bloeddruk, diabetes, hoge cholesterol en overgewicht onder controle houden, en niet roken.

Het mooie is dat het nooit te vroeg en ook nooit te laat is om een gezonde levensstijl aan te nemen; het vraagt vooral de wil om ervoor te gaan.

De drie belangrijkste gezondheidsindicatoren

Er zijn drie simpele maar doeltreffende manieren om te beoordelen hoe we ouder worden: de knijpkracht van de hand, de loopsnelheid en het evenwicht.

De knijpkracht zegt veel over de algemene spierkracht en de fysieke belastbaarheid. Een trager looptempo en een wankel evenwicht wijzen juist op een achteruitgang van de lichamelijke functies en een groter risico op beperkingen.

Evenwicht verdient speciale aandacht: het is cruciaal om je veilig te kunnen verplaatsen en valpartijen te voorkomen die je zelfstandigheid en levenskwaliteit kunnen aantasten.

Wanneer naar een specialist?

De geriatrie richt zich op het behoud van zelfstandigheid door de fysieke en cognitieve gezondheid van ouderen te ondersteunen. Het juiste moment om een geriater te raadplegen hangt niet af van de kalenderleeftijd, maar van je functioneringsniveau.

Een aantal signalen vraagt om extra alertheid: herhaaldelijke valpartijen, moeite om meerdere medicijnen tegelijk goed te beheren, tekenen van cognitieve achteruitgang of lichamelijke problemen die dagelijkse activiteiten beperken. Ook een recent verblijf in het ziekenhuis kan een goed moment zijn voor een geriatrische beoordeling.

De eerste waarschuwingssignalen herkennen

Het kan lastig zijn om normaal ouder worden te onderscheiden van signalen die echt redenen tot extra zorgen betekenen, omdat het nu eenmaal normaal is dat het met het voorbijgaan der jaren meer tijd kost om informatie uit het geheugen op te diepen, al zouden we ons aan die veranderingen moeten kunnen aanpassen.

Naasten doen er goed aan alert te zijn op moeite om gesprekken te volgen, het vergeten van afspraken of recente gesprekken, problemen met het betalen van rekeningen of het correct innemen van medicijnen. Ook het opgeven van hobby’s en interesses is een signaal dat je niet moet bagatelliseren.

Wanneer geheugen, oordeelsvermogen of gedrag het dagelijkse leven merkbaar beginnen te beïnvloeden, is het tijd om dit met de huisarts te bespreken. Een cognitieve evaluatie kan meer duidelijkheid geven via een reeks testen die geheugen, aandacht, taal en redeneervermogen in kaart brengen.

Goed ouder worden betekent dat je in de loop der jaren een vangnet opbouwt dat je fysieke én cognitieve functies ondersteunt, zodat je een lang, gezond en bevredigend leven kunt leiden.

(JO/©GreenMe.it/vertaling en adaptatie: The Global Lifestyle/Illustratie: mali desha via Unsplash)